Z chwil\u0105 otwarcia spadku, tj. z chwil\u0105 \u015bmierci spadkodawcy, spadkobiercy wchodz\u0105 \u0142\u0105cznie w ca\u0142okszta\u0142t sytuacji prawnej zmar\u0142ego, tym samym staj\u0105 si\u0119 wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielami ca\u0142ego maj\u0105tku spadkodawcy. W takiej sytuacji niejednokrotnie decyduj\u0105 si\u0119 oni na przeprowadzenie dzia\u0142u spadku. Dzia\u0142anie to zmierza nie tylko do zerwania istniej\u0105cej pomi\u0119dzy nimi wi\u0119zi, ale jednocze\u015bnie powoduje zmian\u0119 w zakresie odpowiedzialno\u015bci za d\u0142ugi spadkowe. Dzia\u0142 spadku mo\u017ce by\u0107 s\u0105dowy lub umowny \u2013 nie s\u0105 one jednak w ca\u0142o\u015bci r\u00f3wnoznaczne. Warto bowiem zaznaczy\u0107, \u017ce spadkobiercy dokonuj\u0105cy dzia\u0142u w drodze umowy maj\u0105 du\u017co dalej id\u0105cy zakres swobody, ten spos\u00f3b nie doznaje ogranicze\u0144. To sami spadkobiercy decyduj\u0105, czy przedmiotem dzia\u0142u b\u0119dzie spadek w ca\u0142o\u015bci czy w cz\u0119\u015bci, tak\u017ce do nich nale\u017cy decyzja co do liczby zawieranych um\u00f3w (P. Zdanikowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom VI. Spadki (art. 922-1087), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2019, art. 1038.)<\/p>\n\n\n\n
Jak stanowi przyj\u0119ta w polskim porz\u0105dku prawnym zasada, na co wyra\u017anie wskazuje tre\u015b\u0107 art. 1038 ustawy Kodeks cywilny, s\u0105dowy dzia\u0142 spadku powinien obejmowa\u0107 spadek w ca\u0142o\u015bci. Zar\u00f3wno w doktrynie, jak i orzecznictwie regu\u0142a ta odnoszona jest do dzia\u0142u w uj\u0119ciu przedmiotowym i podmiotowym. Cz\u0119\u015bciowy dzia\u0142 spadku dopuszczalny jest wy\u0142\u0105cznie z wa\u017cnych powod\u00f3w. Ponadto, powszechnie uznawany jest pogl\u0105d, zgodnie z kt\u00f3rym cz\u0119\u015bciowy dzia\u0142 spadku w sensie podmiotowym, tj. tylko pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnych spadkobierc\u00f3w, w og\u00f3le nie jest mo\u017cliwy. Jedynym sposobem wykluczenia ze wsp\u00f3lno\u015bci jest zrzeczenie si\u0119 udzia\u0142\u00f3w spadkowych.<\/p>\n\n\n\n
Jak wskazano powy\u017cej \u2013 cz\u0119\u015bciowy dzia\u0142 spadku, a zatem obejmuj\u0105cy nie wszystkie sk\u0142adniki maj\u0105tku spadkowego, lecz jedynie ich cz\u0119\u015b\u0107 (G. Karaszewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Warszawa 2022, art. 1038), mo\u017ce mie\u0107 miejsce tylko pod warunkiem ziszczenia si\u0119 wa\u017cnych powod\u00f3w, celem dzia\u0142ania jest wszak\u017ce \u201edefinitywne zniesienie wsp\u00f3lno\u015bci maj\u0105tku spadkowego\u201d (A. Kidyba, E. Niezbecka [w:] A. Kidyba, E. Niezbecka, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Spadki, wyd. IV, Warszawa 2015, art. 1038). Jednocze\u015bnie, ustawodawca nie zdecydowa\u0142 si\u0119 na wprowadzenie pe\u0142nej definicji legalnej poj\u0119cia wa\u017cnych powod\u00f3w, z tego te\u017c wzgl\u0119du musia\u0142a ona zosta\u0107 wypracowana przez orzecznictwo. Ocena dokonywana jest ka\u017cdorazowo, na gruncie konkretnego stanu faktycznego. Na podstawie ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zarz\u0105dzenie sukcesyjnym przedsi\u0119biorstwem osoby fizycznej do art. 1038 k.c. zosta\u0142 dodany \u00a73, kt\u00f3ry wyj\u0105tkowo w spos\u00f3b expressis verbis, wskazuje okoliczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra uznawana jest za wa\u017cny pow\u00f3d. Je\u017celi w sk\u0142ad spadku wchodzi przedsi\u0119biorstwo \u2013 wtedy te\u017c zazwyczaj \u2013 brak jest w\u0105tpliwo\u015bci co do zasadno\u015bci s\u0105dowego cz\u0119\u015bciowego dzia\u0142u spadku. Co podkre\u015bla P. Zdanikowski w komentarzu do ustawy nie oznacza to jednak pe\u0142nej dowolno\u015bci. Dopuszcza si\u0119 b\u0105d\u017a dzia\u0142 obejmuj\u0105cy wy\u0142\u0105cznie przedsi\u0119biorstwo, b\u0105d\u017a cz\u0119\u015bciowy dzia\u0142 pozosta\u0142ych sk\u0142adnik\u00f3w, w wyniku kt\u00f3rego przedsi\u0119biorstwo \u201epozostanie we wsp\u00f3lno\u015bci maj\u0105tku spadkowego\u201d (Kodeks cywilny. Komentarz. Tom VI. Spadki (art. 922-1087), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2019, art. 1038).<\/p>\n\n\n\n
W trakcie dokonywania oceny wagi powod\u00f3w, kt\u00f3re ewentualnie pozwol\u0105 na s\u0105dowy dzia\u0142 spadku w cz\u0119\u015bci, nale\u017cy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 \u201ewzgl\u0119dy zar\u00f3wno ekonomiczne, jak i interesy maj\u0105tkowe spadkobierc\u00f3w\u201d (A. Kidyba, E. Niezbecka [w:] A. Kidyba, E. Niezbecka, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Spadki, wyd. IV, Warszawa 2015, art. 1038.). Sytuacje uzasadniaj\u0105ce ograniczenie dzia\u0142u spadku do cz\u0119\u015bci maj\u0105tku spadkowego mog\u0105 mie\u0107 miejsce w przypadkach, gdy mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n\n\n\n
dokonanie dzia\u0142u co do konkretnego przedmiotu spadkowego w pewnym okresie by\u0142oby sprzeczne z jego spo\u0142eczno-gospodarczym przeznaczeniem lub z zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego \u2013 jak wskaza\u0142 S\u0105d Najwy\u017cszy w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2021 r., sygn. akt II CSKP 16\/21, dokonuj\u0105c podzia\u0142u prowadz\u0105cego do wyj\u015bcia ze wsp\u00f3\u0142w\u0142asno\u015bci s\u0105d winien uwzgl\u0119dni\u0107 zgodno\u015b\u0107 takiego dzia\u0142ania z prawem, zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego (Postanowienie SN z 14.04.2021 r., II CSKP 16\/21, LEX nr 3358853.);<\/p>\n\n\n\n
dokonanie podzia\u0142u by\u0142oby dopuszczalne, z uwagi na przeznaczenie rzeczy, je\u017celi podzia\u0142 nie poci\u0105ga\u0142by za sob\u0105 istotnej zmiany rzeczy lub znacznego zmniejszenia warto\u015bci (Postanowienie SN z 17.02.1999 r., II CKU 63\/98, LEX nr 36553.);<\/p>\n\n\n\n
w wyniku podzia\u0142u nieruchomo\u015bci dosz\u0142oby do utworzenia dw\u00f3ch dzia\u0142ek, z kt\u00f3rych jedna obj\u0119\u0142aby obszar niezb\u0119dny do korzystania ze znajduj\u0105cego si\u0119 na niej budynku, a druga obj\u0119\u0142aby cz\u0119\u015b\u0107 nienadaj\u0105c\u0105 si\u0119 do inwestycji z uwagi na przeznaczenie pod wysokie budownictwo o charakterze publicznym, a tak\u017ce z uwagi na utrudniony dojazd od ulicy (Postanowienie SN z 17.12.1999 r., III CKN 502\/98, LEX nr 371783.).<\/p>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d wa\u017cnych powod\u00f3w wskazuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zgodny wniosek spadkobierc\u00f3w o przeprowadzenie dzia\u0142u cz\u0119\u015bciowego. Teza ta nie jest jednak bezsporna. Przewa\u017caj\u0105ce w tej kwestii s\u0105 postulaty liberalne, pod\u0142ug kt\u00f3rych zgodny wniosek spadkobierc\u00f3w na ograniczenie dzia\u0142u spadku do jego cz\u0119\u015bci mo\u017cna uzna\u0107 za wa\u017cny pow\u00f3d. Za s\u0142uszno\u015bci\u0105 takiego stanowiska opowiada si\u0119 m.in.: A. Kidyba (A. Kidyba, E. Niezbecka [w:] A. Kidyba, E. Niezbecka, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Spadki, wyd. IV, Warszawa 2015, art. 1038.). Inaczej natomiast P. Zdanikowski, wskazuj\u0105c poniek\u0105d s\u0142usznie, \u017ce \u201eskoro spadkobiercy mog\u0105 zawrze\u0107 umow\u0119 o cz\u0119\u015bciowy dzia\u0142 spadku i jest to uzale\u017cnione tylko od ich woli, to wa\u017cne powody nale\u017cy rozumie\u0107 raczej jako okoliczno\u015bci obiektywne\u201d (P. Zdanikowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom VI. Spadki (art. 922-1087), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2019, art. 1038.). Zdaje si\u0119, \u017ce bli\u017csze takiemu twierdzeniu jest ratio legis przepisu.<\/p>\n\n\n\n
Analizuj\u0105c przepis art. 1038 k.c. nie spos\u00f3b pomin\u0105\u0107 kwestii art. 46 k.r.o. Jak stanowi\u0105 w zwi\u0105zku \u2013 z wa\u017cnych powod\u00f3w dopuszczalne jest ograniczenie podzia\u0142u maj\u0105tku, po ustaniu wsp\u00f3lno\u015bci maj\u0105tkowej, kt\u00f3ry by\u0142 ni\u0105 obj\u0119ty. Art. 46 ustawy Kodeks rodzinny i opieku\u0144czy, w kwestiach nieunormowanych, odsy\u0142a bowiem do przepis\u00f3w o wsp\u00f3lno\u015bci maj\u0105tku spadkowego i o dziale spadku. Podobnie jak w przypadku kodeksu cywilnego ustawodawca nie wskazuje wprost sytuacji, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107 za wa\u017cny pow\u00f3d. Przewa\u017cnie przyjmuje si\u0119 jednak, \u017ce mog\u0105 mie\u0107 one charakter osobisty, gospodarczy, ale przede wszystkich musz\u0105 mie\u0107 charakter obiektywny (B. Kubica [w:] Kodeks rodzinny i opieku\u0144czy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2021, art. 46.). \u201eDokonanie podzia\u0142u ograniczonego do cz\u0119\u015bci maj\u0105tku wsp\u00f3lnego stwarza konieczno\u015b\u0107 jego uzupe\u0142nienia. Taka potrzeba wyst\u0119puje, gdy s\u0105d z wa\u017cnych powod\u00f3w dokona\u0142 podzia\u0142u cz\u0119\u015bciowego (art. 1038 \u00a7 1 zd. 2 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o.) albo gdy z innych przyczyn pewne przedmioty maj\u0105tkowe pozosta\u0142y poza podzia\u0142em (np. jeden z ma\u0142\u017conk\u00f3w zatai\u0142, \u017ce dany przedmiot, uwa\u017cany za zaginiony, odnalaz\u0142 si\u0119)\u201d (E. Skowro\u0144ska-Bocian [w:] Kodeks rodzinny i opieku\u0144czy. Komentarz, red. J. Wierci\u0144ski, Warszawa 2014, art. 46.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Z chwil\u0105 otwarcia spadku, tj. z chwil\u0105 \u015bmierci spadkodawcy, spadkobiercy wchodz\u0105 \u0142\u0105cznie w ca\u0142okszta\u0142t sytuacji prawnej zmar\u0142ego, tym samym staj\u0105 si\u0119 wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielami ca\u0142ego maj\u0105tku spadkodawcy. W takiej sytuacji niejednokrotnie decyduj\u0105 si\u0119 oni na przeprowadzenie dzia\u0142u spadku. Dzia\u0142anie to zmierza nie tylko do zerwania istniej\u0105cej pomi\u0119dzy nimi wi\u0119zi, ale jednocze\u015bnie powoduje zmian\u0119 w zakresie odpowiedzialno\u015bci za […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[12,13,73,42],"class_list":["post-388","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-news-pl","tag-dzial-spadku","tag-spadek","tag-spadkodawca","tag-udzialy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/podzial.rodzinne.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/388","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/podzial.rodzinne.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/podzial.rodzinne.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/podzial.rodzinne.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/podzial.rodzinne.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=388"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/podzial.rodzinne.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/388\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":389,"href":"https:\/\/podzial.rodzinne.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/388\/revisions\/389"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/podzial.rodzinne.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/podzial.rodzinne.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=388"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/podzial.rodzinne.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}